Erişilebilirlik overlay'i, siteye sonradan JavaScript ile eklenen ve ziyaretçiye birkaç görüntü ayarı sunan bir katmandır. Faydalı olabilir, ama sayfanın kaynak kodundaki yapısal erişilebilirlik sorunlarını düzeltmez. Bu rehberde overlay yaklaşımı ile gerçek WCAG 2.2 taraması arasındaki farkı, overlay'in sınırlarını ve dürüst bir uyum yolunu açıklıyoruz. Bu içerik hukuki tavsiye niteliği taşımaz.
Erişilebilirlik overlay'i, var olan bir web sitesinin üzerine sonradan JavaScript ile giydirilen bir katmandır. Tipik olarak küçük bir buton açar ve ziyaretçiye metni büyütme, kontrastı artırma, animasyonları durdurma veya bir okuma kılavuzu gibi birkaç görüntü ayarı sunar. Bu ayarlar bazı kullanıcılar için pratik bir kolaylık sağlayabilir.
Önemli olan, overlay'in ne yapmadığıdır. Overlay, sayfanın kaynak kodunda var olan yapısal erişilebilirlik sorunlarını düzeltmez. Eksik bir alt metni, hatalı bir başlık hiyerarşisini, etiketsiz bir form alanını, yetersiz renk kontrastını veya klavyeyle erişilemeyen bir bileşeni, çalışma zamanında üstüne eklenen bir görüntü katmanı kalıcı olarak gidermez. Bu sorunlar HTML, CSS ve ARIA katmanında, yani kaynak kodun kendisinde yaşar ve çözümü de oradadır.
Erişilebilirlik konusunda piyasada iki temel yaklaşım vardır. İkisi de aynı şey değildir ve aynı sonucu vermez. Aşağıda ikisini abartısız ve faktüel biçimde karşılaştırıyoruz.
Overlay, sunum katmanında çalışır. Çalışma zamanında sayfanın görünümünü değiştirir; metni büyütür, renkleri çevirir, hareketi durdurur. Hızlı kurulur ve görünür bir buton bırakır. Ancak ölçüm yapmaz, ihlalleri raporlamaz ve kaynak kodu değiştirmez. Sayfanın altındaki yapısal sorunlar yerinde kalır; overlay yalnızca üstlerini bir görüntü katmanıyla örter.
Tarama, kod düzeyinde çalışır. Sayfayı WCAG 2.2 başarı kriterlerine göre inceler, ihlalleri tespit eder ve bunları severity (kritik, ciddi, orta, düşük) bazında raporlar. Çıktı, görünür bir buton değil, ölçülebilir bir bulgudur: hangi öğenin, hangi kriteri, ne kadar ciddiyetle ihlal ettiği. Bu bulgular kaynak kodda yapılacak düzeltmelere yol gösterir ve ilerlemeyi bir skorla izlemenizi sağlar.
İkisi zıt değil, tamamlayıcıdır. Ziyaretçiye kullanışlı görüntü ayarları sunan iyi tasarlanmış bir widget değerlidir; ancak tek başına bir overlay, yapılması gereken ölçüm ve kaynak kod düzeltmesinin yerini tutmaz. Anlamlı bir erişilebilirlik çalışması tarama ile başlar.
Erişilebilirlik topluluğu ve alan uzmanları uzun süredir, otomatik overlay'lerin tek başına WCAG uyumu sağlamadığını belirtiyor. Sebep yapısaldır: overlay, ölçüm yapmadığı ve kaynak kodu değiştirmediği için altta duran ihlalleri çözmez. Dahası, bazı durumlarda overlay'in kendisi yardımcı teknolojiyle, örneğin ekran okuyucularla çakışabilir ve hâlihazırda işleyen bir deneyimi bozabilir. Bu nedenle overlay, bir erişilebilirlik programının başlangıcı değil, en fazla bir tamamlayıcısı olarak görülmelidir.
Bu durum düzenleyici düzeyde de somutlaştı. ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC), 2025 yılında overlay sağlayıcısı accessiBe'ye, otomatik aracının web sitelerini WCAG uyumlu hale getirdiği yönündeki aldatıcı iddiaları nedeniyle 1 milyon USD para cezası uyguladı. Bu, otomatik bir aracın tek başına uyum sağladığı iddiasının düzenleyici tarafından reddedildiğini gösteren kamuya açık, somut bir karardır. Kaynak: ftc.gov.
Anlamlı erişilebilirlik bir butonla değil, ölçülebilir bir döngüyle ilerler. Dört adım, bir defalık bir iş değil, tekrarlayan bir süreçtir.
Sayfayı WCAG 2.2 başarı kriterlerine göre tarayın. Otomatik tarama, eksik alt metinler, kontrast sorunları, etiketsiz form alanları ve hatalı başlık yapısı gibi makinece tespit edilebilen ihlalleri çıkarır. Bu, mevcut durumun objektif fotoğrafıdır.
İhlalleri severity bazında raporlayın: kritik, ciddi, orta, düşük. Bu sıralama, sınırlı zamanı en çok etki yaratan sorunlara ayırmanızı sağlar. Bir uyum skoru (0-100) ilerlemeyi zaman içinde ölçülebilir kılar.
Asıl iş buradadır. Tespit edilen ihlaller HTML, CSS ve ARIA katmanında, yani kaynak kodda düzeltilir: eksik alt metin eklenir, başlık hiyerarşisi düzeltilir, form alanları etiketlenir, kontrast giderilir. Bunu hiçbir çalışma zamanı katmanı sizin için kalıcı yapmaz.
Yaptığınız çalışmayı bir erişilebilirlik beyanı ile belgeleyin. EAA Article 13 kapsamında beyan, uyum durumunuzu, bilinen sınırları ve geri bildirim kanalını şeffaf biçimde açıklar. Beyan, sürecin sonucunu görünür ve hesap verebilir kılar.
cerez.io tam WCAG uyumunu garanti etmez; durumunuzu ölçer, ihlalleri raporlar ve beyanla belgelemeye yardımcı olur. Yaklaşımımız bir overlay değildir; gerçek bir WCAG 2.2 tarayıcı ve Shadow DOM içinde çalışan gerçek bir erişilebilirlik widget'ı üzerine kuruludur.
Platform sitenizi WCAG 2.2 başarı kriterlerine göre tarar, ihlalleri severity bazında (kritik, ciddi, orta, düşük) tespit eder ve 0-100 arası bir uyum skoru ile öncelikli ihlal raporu üretir. Bu, overlay'in yapmadığı ölçüm ve raporlama adımını karşılar.
MevcutGerçek erişilebilirlik widget'ı Shadow DOM içinde, izole bir biçimde çalışır. Host sitenin CSS'ini bozmaz ve sayfanın yapısına müdahale etmez. Ziyaretçiye 40'tan fazla özellik ve 10'dan fazla profil sunar; bu, yüzeysel bir görüntü katmanı değil, kontrollü ve izole bir bileşendir.
MevcutPlatform, EAA Article 13 kapsamındaki erişilebilirlik beyanını oluşturmanıza yardımcı olur: uyum durumu, bilinen sınırlar ve geri bildirim kanalı. Bu, dört adımlı sürecin son halkasını, yani belgelemeyi tamamlar.
MevcutSitenizi WCAG 2.2'ye göre tarayın, ihlalleri severity bazında görün, Shadow DOM widget'ını ekleyin ve EAA beyanınızı oluşturmaya başlayın. 5 dakikada kurulum.