ARIA (Accessible Rich Internet Applications), HTML'in tek başına ifade edemediği rol, durum ve özellik bilgilerini yardımcı teknolojilere aktaran W3C teknik spesifikasyonudur. Sekmeler, açılır menüler ve canlı bildirimler gibi özel bileşenlerin ekran okuyucular tarafından doğru anlaşılmasını sağlar. Yanlış kullanılan ARIA, erişilebilirliği iyileştirmek yerine bozabilir.
ARIA, W3C'nin WAI-ARIA spesifikasyonudur ve üç tür bilgi tanımlar: roller (bir öğenin ne olduğu, örneğin bir diyalog penceresi), durumlar (açık mı kapalı mı gibi anlık bilgiler, örneğin aria-expanded) ve özellikler (tanımlayıcılar, örneğin aria-label). Bu nitelikler tarayıcının erişilebilirlik ağacına işlenir; ekran okuyucular öğeleri buna göre duyurur. Semantik HTML öğeleri (button, nav, header gibi) bu bilgilerin çoğunu zaten kendiliğinden taşır; ARIA, bu yerleşik anlamın yetmediği yerler için tasarlanmıştır.
ARIA'nın birinci kuralı sık alıntılanır: yerleşik bir HTML öğesi işi görüyorsa ARIA kullanmayın. Gerçek ihtiyaç özel bileşenlerde ortaya çıkar: sekme grupları, otomatik tamamlama alanları ve canlı güncellenen bölgeler (aria-live) gibi. Yanlış atanan bir rol veya güncellenmeyen bir durum bilgisi, ekran okuyucuya gerçekte var olmayan bir arayüz tarif eder; bu, hiç ARIA kullanmamaktan daha zararlı olabilir. ARIA ayrıca davranış eklemez: klavye desteğini geliştiricinin ayrıca kodlaması gerekir.
Site sahibi için pratik öncelik sırası şudur: önce semantik HTML, sonra klavye davranışı, en son ARIA. Hazır bileşen kütüphaneleri kullanıyorsanız erişilebilirlik desteğini belgelerinden doğrulayın. Otomatik tarama araçları geçersiz ARIA kullanımlarını (bilinmeyen rol, eksik zorunlu nitelik, çelişkili durum) tespit edebilir; ekran okuyucuyla yapılan kısa bir manuel test ise duyuruların gerçekten anlamlı olup olmadığını gösterir.
Sık sorulan sorular
aria-label ile alt metin arasındaki fark nedir?
Alt metin, img öğesine özgü alt özniteliğiyle tanımlanır ve görselin içeriğini aktarır. aria-label ise herhangi bir öğeye erişilebilir bir isim verir; en sık görünür metni olmayan öğelerde kullanılır, örneğin yalnızca ikon içeren bir kapatma butonunda. Görseller için doğru araç alt metindir; aria-label görselde alt metnin yerine geçmez. Görünür etiketi olan öğelerde aria-label kullanmak genellikle gereksizdir.
ARIA kullanmak siteyi erişilebilir yapar mı?
Tek başına hayır. ARIA yalnızca yardımcı teknolojilere bilgi aktarır; klavye desteği, odak yönetimi ve doğru HTML yapısı ayrıca gereklidir. Üstelik yanlış kullanılan ARIA, ekran okuyucuya gerçekte olmayan bir arayüz tarif ederek durumu kötüleştirebilir. Doğru sıralama şudur: önce semantik HTML, sonra klavye davranışı, en son ve yalnızca gerektiğinde ARIA. Sonucu ekran okuyucu testiyle doğrulayın.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz.