Alt Metin Nasıl Yazılır? Görsel Erişilebilirliği ve Otomatik Üretimin Sınırları

Kısa cevap: Alt metin, bir görselin taşıdığı bilgiyi görseli göremeyen kullanıcıya metin olarak aktaran HTML niteliğidir. Kuralı görseli tarif etmek değil, görselin sayfadaki işlevini karşılamaktır: bilgi taşıyan görselde bilgi, bağlantı veya buton görselinde hedef, dekoratif görselde ise boş bir alt="" doğru cevaptır. WCAG 2.2'nin 1.1.1 Non-text Content kriteri A seviyesindedir, yani 2025/10 Genelgesi'nin aradığı en düşük seviyede bile zorunludur. Yapay zeka görseldeki nesneyi tarif edebilir ama görselin sayfadaki amacını bilemez; bu yüzden otomatik üretim taslak üretir, yayın kararını insan verir. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.

Alt metin nedir ve ekran okuyucu ne okur

Alt metin, <img> etiketinin alt niteliğinde duran ve görseli göremeyen kullanıcı için görselin yerine geçen metindir. "Görselin açıklaması" değil, "görselin metin karşılığı" demek daha doğrudur: açıklama görselde ne olduğunu anlatır, karşılık görselin sayfada yaptığı işi devralır.

Farkı gerçek okuma çıktısı gösterir:

<img src="urun-2041.jpg">
<img src="urun-2041.jpg" alt="">
<img src="urun-2041.jpg" alt="Kırmızı, uzun kollu pamuklu erkek gömleği">

NVDA gibi bir ekran okuyucuda duyulan şey kabaca şudur:

• Birinci satır: grafik urun-2041 (alt niteliği yoksa çoğu ekran okuyucu dosya adına düşer)
• İkinci satır: hiçbir şey; görsel sessizce atlanır
• Üçüncü satır: grafik Kırmızı, uzun kollu pamuklu erkek gömleği

"Grafik" kelimesini siz yazmıyorsunuz, ekran okuyucu rolü kendisi duyuruyor; bu yüzden alt metne "Resim:" diye başlamak tekrar üretir. Şimdi ölçekle çarpın: alt metni olmayan 40 ürünlük bir listede kullanıcı kırk kez grafik urun-2041 duyar. Kendi sitenizde test etmek için NVDA ile öz denetim rehberimize, genel çerçeve için görme engelli kullanıcılar için web tasarımı rehberine bakın.

SEO alt metni ile erişilebilirlik alt metni aynı değildir

Alt metin çoğu kurumda SEO ekibinin sorumluluğunda başlar ve orada kalır. Sonuç, anahtar kelime doldurulmuş ama işe yaramayan bir alandır:

<img src="gomlek.jpg" alt="gömlek, erkek gömlek, uzun kollu gömlek, ucuz gömlek, gömlek satın al">

Google'ın görsel dokümantasyonu da alt metnin betimleyici olmasını ve anahtar kelime doldurmaktan kaçınılmasını söyler. İki amaç çatışmıyor, ama aynı da değil.

Dürüst olmak gerekirse alt metnin sıralamaya etkisi konusunda ölçülebilir bir vaat vermek mümkün değil: görsel aramada bulunurluğa katkı sağlayan sinyallerden biridir, tek başına sıralama getiren bir kaldıraç değil. Erişilebilirlik tarafında ise durum ikircikli değildir: alt metin yoksa bilgi de yoktur.

Karar ağacı: görselin dört tipi

Yazmadan önce sorulacak tek soru şudur: "Bu görseli silseydim kullanıcı ne kaybederdi?" Cevap görselin tipini, tip de doğru davranışı belirler.

En sık hata, işlevsel görselleri bilgi taşıyan gibi işaretlemektir: çöp kutusu ikonlu silme butonunda alt="çöp kutusu" doğru bir betimlemedir ama kullanıcıya hiçbir şey söylemez; doğrusu alt="Ürünü sepetten kaldır".

Aynı görsel farklı sayfalarda farklı tipte olabilir. Logo üst menüde bağlantıdır (işlevsel), basın kitinde bilgi taşıyandır, sayfa altındaki filigranda dekoratiftir. Alt metin görselin değil, görselin o sayfadaki kullanımının özelliğidir.

Dekoratif görsel: alt="" ile alt'ı hiç yazmamak

Konunun en çok yanlış bilinen noktası burasıdır. alt="" ile alt niteliğini hiç yazmamak aynı şey değildir, zıt sonuç verir.

<!-- Yanlış: nitelik yok, ekran okuyucu dosya adına düşer -->
<img src="ayrac-cizgi.png">

<!-- Doğru: bilinçli olarak boş, görsel atlanır -->
<img src="ayrac-cizgi.png" alt="">

alt="" yazmak "bu görsel bilgi taşımıyor, sessizce geç" demektir. Niteliği hiç yazmamak ise "metin karşılığı belirtilmemiş" anlamına gelir; ekran okuyucu bu boşluğu dosya adıyla doldurmaya çalışır. İhmal sessizlik değil, gürültü üretir.

Denetim tarafı da farklıdır: otomatik WCAG tarayıcıları alt niteliği olmayan görselleri 1.1.1 ihlali sayar, alt="" olanları saymaz. Aynı işlevi role="presentation" ile de kurabilirsiniz; <img> için en kısa yol alt="". Kod örnekleri 10 hızlı düzeltme listemizin birinci maddesinde.

Bir uyarı: alt="" kaçış kapısı değildir. "Ne yazacağımı bilemedim, boş bırakayım" demek bilgi taşıyan bir görseli yok etmektir ve bu, otomatik denetimde görünmez.

İyi alt metnin kuralları

• Kısa tutun. Yaygın pratik 125 karakterin altıdır; bu bir WCAG maddesi değil, ekran okuyucunun uzun metni tek parça okumasından doğan bir kuraldır.
• Bağlamı hesaba katın. Aynı fotoğraf haber sayfasında olayı, ekip sayfasında kişiyi anlatır; alt metin sayfadan bağımsız yazılamaz.
• Tekrar etmeyin. Görselin altındaki başlık aynı şeyi söylüyorsa tekrar cümleyi iki kez dinletir; burada alt="" daha iyidir.
• "Resim", "görsel", "fotoğraf" ile başlamayın. Rolü ekran okuyucu zaten duyurur.
• Dosya adını alt metin sanmayın. alt="DSC_0042" gürültüdür; CMS'in dosya adını kopyalaması bu hatanın en yaygın kaynağıdır.
• Metin yerine metin yazın. Görselde okunabilir bir yazı varsa alt metinde birebir geçmelidir.

On gerçek örnek: kötü ve iyi versiyon

Yedinci satıra dikkat: doğru cevabın alt="" olduğu tek satır orası. Alt metin yazmak her zaman "daha çok metin" demek değildir.

Metin gömülü görseller: en sık atlanan sorun

Kampanya afişleri, duyuru görselleri ve sosyal medyadan siteye taşınan tasarımlar aynı hatayı paylaşır: bilgi görselin içine gömülüdür. Tasarım ekibi "Yaz indirimi, yüzde 40, 31 Ağustos'a kadar" yazar, geliştirici <img src="kampanya.png" alt="kampanya"> koyar ve bilgi ekran okuyucu kullanıcısı için kaybolur.

Burada iki ayrı WCAG kriteri devrede ve seviyeleri farklı:

• 1.1.1 Non-text Content (A): Görselin metin karşılığı bulunmalıdır; afişte bu, görseldeki yazının alt'a birebir taşınması demektir. A seviyesi olduğu için 2025/10 Genelgesi'nin aradığı asgari eşikte de zorunludur.
• 1.4.5 Images of Text (AA): Aynı sunum metinle sağlanabiliyorsa metin görseli kullanılmamalıdır (logo istisnadır). Bu kriter AA'dır, Genelge'nin A eşiğinin üzerindedir ama EN 301 549 üzerinden AB tarafında ve kurumsal AA hedeflerinde devreye girer.

Pratik sonuç: A seviyesi için afişteki yazıyı alt metne taşımak yeterlidir, ama doğru çözüm afişi metin katmanıyla kurmaktır. Arka plan CSS'e, yazı HTML metnine gider; büyütüldüğünde bozulmaz ve çeviri sistemine girer. Seviyelerin dökümü WCAG 2.2 rehberimizde. Bu bölüm hukuki tavsiye değildir.

Karmaşık görseller: alt metne sığmayan ne olacak

Bir çizgi grafiği 125 karaktere sıkıştırmaya çalışmak baştan kaybedilmiş bir savaştır. Doğru yaklaşım işi ikiye bölmektir:

1. alt: Görselin ne olduğunu ve ayrıntının nerede olduğunu söyleyen kısa tanım: alt="2020-2025 yıllık ziyaretçi sayısı grafiği. Veriler aşağıdaki tabloda."
2. Sayfa içeriği: Grafiğin altında gerçek bir HTML tablosu veya "Ziyaretçi sayısı 2020'de 12 bin iken 2024'te 48 bine çıktı" gibi metinsel özet.

Kazanç yalnızca erişilebilirlik değil: veri tablosu kopyalanabilir, aranabilir ve mobilde grafikten daha okunaklıdır. Aynı mantık infografiklerde de geçerli.

Yüzlerce eksik alt metin: envanter ve öncelik

Orta ölçekli bir sitede eksik alt metin sayısı genellikle üç haneli çıkar ve "hepsini düzeltelim" hedefi ilk haftada tükenir. İşe yarayan yol envanter çıkarıp sıraya koymaktır.

1. Sayım. Sayfa tipi bazında kaç görselde alt hiç yok, kaçında dosya adı yazıyor. Şablon tabanlı sitelerde elle sayım yanıltıcıdır.

2. Kaynağa göre ayırma. Şablon kaynaklı bir eksik (ürün kartı bileşeni) tek düzeltmeyle binlerce sayfayı iyileştirir; içerik kaynaklı eksikler tek tek insan emeği ister.

3. Önceliklendirme. Sırasıyla: dönüşüm ve işlem yolları (sepet, ödeme, form ve başvuru ekranları), trafik alan ilk 20-50 sayfa (analitikten alın, tahminle değil), ana sayfa ve kategoriler, en sonda blog arşivi. Ödeme akışındaki etiketsiz bir ikon butonu, 2019 tarihli bir haber görselinden kat kat kritiktir. E-ticaret sıralaması 2027 hazırlık rehberimizde.

4. Akışı kapatın. Yeni eksikler eklenmeye devam ediyorsa sayı düşmez; yayın akışı adımı geriye dönük temizlikten önce başlatılmalıdır.

Otomatik üretim nerede işe yarar, nerede yanılır

Görsel modelleri bir fotoğraftaki nesneleri şaşırtıcı doğrulukta tarif eder. Ama alt metin bir tarif problemi değil, bir amaç problemidir: makine görselde ne olduğunu görebilir, o sayfada neden durduğunu göremez. Yapısal sınır buradadır ve model büyüdükçe kaybolmaz.

Ortak nokta şu: hiçbiri yanlış tarif değil, hepsi doğru tarif ve yanlış alt metin. Otomatik üretimin gerçek katkısı bilgi taşıyan fotoğraflarda ilk taslağı üretmektir; dekoratif, işlevsel ve karmaşık görsellerde karar insana aittir. Aynı ayrımın tarama tarafındaki karşılığı overlay ile tarama farkı sayfamızda.

Otomatik taslak, insan onayı

Gözden geçirilmeden yayına alınan otomatik alt metin, eksik alt metinden daha kötü bir durum yaratabilir: eksik alt metin tarayıcı raporunda ihlal olarak görünür, üretilmiş ama yanlış alt metin görünmez. Denetim "1.1.1 geçti" der, kullanıcı "soyut geometrik desen" dinler. Sorun görünmez hale gelmiştir, çözülmüş değil.

Doğru akış şudur: model taslak üretir, editör onaylar, sistem yayınlar. Onay ölçütleri:

Özellikle "uydurma" satırına dikkat edin: modeller emin olmadıkları yerde makul görünen ayrıntı üretebilir. Bu hata alt metinde kaldığında kullanıcıya yanlış bilgi verilmiş olur.

Çok dilli sitede alt metin

Türkçe, İngilizce ve Almanca yayın yapan sitelerde alt metin sessizce senkronu kaybeder: çeviri akışı çoğu zaman yalnızca gövdeyi kapsar, diğer dillerde eski metin kalır ve alan ekranda görünmediği için kimse fark etmez. Hiç çevrilmediğinde sonuç daha ağırdır: Almanca sayfada kalan Türkçe bir alt metin sayfa dilinin telaffuz kurallarıyla okunur, hem anlaşılmaz bir ses çıkar hem de WCAG 3.1.2 (Language of Parts) açısından sorun doğar. Çözüm üç maddede: alt metni dil başına ayrı ve çevrilebilir alan olarak tanımlayın, alanı yayın öncesi zorunlu kılın, dekoratif kararını dilden bağımsız tutun (alt="" üç dilde de aynı kalır).

Yayın akışına gömme: CMS ve editör listesi

Alt metin bir proje değil, bir alışkanlıktır; akış değişmezse temizlik kampanyasıyla düşen sayı altı ay içinde geri gelir.

CMS tarafı. Alt metin alanını zorunlu yapın ama yanına "dekoratif" seçeneği koyun; yalnız zorunluluk kurulursa editörler alanı . yazarak geçer. Dosya adının otomatik kopyalanmasını kapatın: banner-final-v3 alt metin değildir, tarayıcıya öyle görünür.

Editör kontrol listesi. Yayın öncesi dört soru yeter: Bu görsel silinseydi bilgi kaybolur muydu? Görsel tıklanabilir mi? Görselde okunabilir yazı var mı? Aynı bilgi sayfada zaten yazıyor mu?

Tekrar kontrolü. Aylık veya çeyreklik ritimde üç sayıyı izleyin: alt niteliği hiç olmayan görseller, dosya adı içeren alt metinler, 125 karakteri aşan alt metinler. Yeni sayfalarda sayı yükseliyorsa sorun içerikte değil süreçtedir.

cerez.io tarafında ne var, ne yok

cerez.io'nun erişilebilirlik tarayıcısı görsel alternatif metinlerini üç kural üzerinden ölçer ve raporlar: alt niteliği hiç bulunmayan <img> etiketleri (WCAG 1.1.1, A seviyesi, "ciddi" şiddet), alt metni "resim", "görsel", "fotoğraf" gibi sözcüklerle başlayanlar ve 125 karakteri aşan alt metinler. Sınırlar açık: tarama HTML kaynağı üzerinde çalışır, sayfa başına aynı kuraldan yalnız ilk birkaç örnek gösterilir ve alt metnin doğru olup olmadığını değil, var olup olmadığını ölçer. alt="soyut geometrik desen" yazan bir görsel tarayıcıdan temiz geçer.

AI alt metin üretimi tarafında sistem, alt metni eksik görseller için TR/EN/DE taslak üretir, görselin dekoratif olabileceğini işaretler, bir güven skoru döndürür ve sonuçları önbelleğe alır; kullanım plan bazlı aylık kotayla sınırlıdır. Mevcut sürümün sınırları da net: görsel toplama sitenin ana sayfasında çalışır (çok sayfalı derin tarama değil) ve JavaScript ile sonradan eklenen görselleri göremez.

Ücretsiz tarama aracı ise ana sayfa ve en fazla iki iç sayfa üzerinde yüzeysel bir ön değerlendirme yapar; sonuç 24 saat önbellekte tutulur, IP başına saatte 5 tarama sınırı vardır ve giriş yapmadan ilk 3 erişilebilirlik bulgusu görüntülenir. Erişilebilirlik widget'ı kullanıcı tarafında metin boyutu ve kontrast gibi tercihler sunar, alt metin eksiğini kaynağında çözmez. Hiçbir tarayıcı, widget veya AI üretimi tek başına uyum sağlamaz; bu araçlar durumu ölçer, raporlar ve belgeler. Alt metnin kendisi editoryal bir karardır.

Sıkça Sorulan Sorular

Dekoratif bir görsele alt metin yazmalı mıyım?

Kısa cevap: Metin yazmamalısınız ama niteliği yazmalısınız. Doğru işaretleme boş bir alt="" niteliğidir; bu, ekran okuyucuya "bu görseli atla" der. Niteliği atlarsanız çoğu ekran okuyucu dosya adını okumaya çalışır. Görsel gerçekten süsse en temiz çözüm onu CSS arka planına taşımaktır.

Alt metin kaç karakter olmalı?

Kısa cevap: WCAG'de karakter sınırı yoktur. Yaygın pratik 125 karakterin altıdır, çünkü ekran okuyucular alt metni kesintisiz tek parça okur. Bir cümleye sığmıyorsa bu genellikle görselin karmaşık olduğunun işaretidir: kısa tanımı alt'a, ayrıntıyı sayfa metnine yazın.

Logo görselinin alt metni ne olmalı?

Kısa cevap: Logonun sayfadaki işlevine bağlıdır. Üst menüde ana sayfaya bağlantıysa hedefi anlatan alt="Kurum adı, ana sayfa" doğrudur. İş ortakları listesinde bilgi olarak duruyorsa alt="Kurum adı logosu" uygundur. Sayfa altında dekoratif filigransa alt="" yazın.

Grafik ve infografiklerde alt metin nasıl yazılır?

Kısa cevap: İkiye bölün. alt niteliğine grafiğin ne olduğunu ve ayrıntının nerede bulunduğunu söyleyen kısa bir tanım yazın, gerçek veriyi sayfada HTML tablosu olarak sunun. Tüm veri noktalarını alt metne sıkıştırmak gereksizdir ve dinlemesi imkânsızdır.

Yapay zekanın ürettiği alt metni doğrudan yayına alabilir miyim?

Kısa cevap: Önermiyoruz. Model görseldeki nesneyi tarif edebilir ama görselin sayfadaki amacını bilemez; dekoratif görsele açıklama yazar, buton ikonuna eylem yerine biçim yazar, emin olmadığı yerde isim uydurabilir. Daha da önemlisi, gözden geçirilmemiş hatalı alt metin otomatik denetimden temiz geçtiği için sorun görünmez hale gelir. Doğru akış: model taslak üretir, editör onaylar, sistem yayınlar.

Alt metin SEO sıralamasını etkiler mi?

Kısa cevap: Alt metin, arama motorlarının görseli anlamasına yardımcı olan sinyallerden biridir; ancak ölçülebilir bir sıralama artışı vaat etmek doğru olmaz. Anahtar kelime doldurmak fayda getirmediği gibi ekran okuyucu kullanıcısı için doğrudan zarardır.

Aynı görsel farklı sayfalarda kullanılıyorsa alt metni aynı mı kalmalı?

Kısa cevap: Hayır. Alt metin görselin değil, görselin o sayfadaki kullanımının özelliğidir. Kategori listesinde ürünü ayırt etmek yeterken detay sayfasında fotoğraf açısı da eklenebilir; aynı görsel bir sayfada bilgi taşırken diğerinde dekoratif olabilir.

Kaynaklar

• W3C WAI, Images Tutorial
• W3C WAI, An alt Decision Tree
• WCAG 2.2, W3C resmî standardı
• Understanding 1.1.1 Non-text Content
• Understanding 1.4.5 Images of Text
• Google Search Central, Google Images en iyi uygulamalar
• Resmî Gazete, 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi (PDF)

Alt metin, erişilebilirlik işinin en ucuz ve en yüksek getirili maddesidir; tek şartı düzenli yapılmasıdır. Sitenizde kaç görselde alt metin eksik olduğunu görmek için ilk taramanızı çalıştırın: Ücretsiz başla ve ihtiyacınıza uygun planı fiyatlandırma sayfasından seçin.