Kısa cevap: 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi (R.G. 21.06.2025, sayı 32933) web erişilebilirliği denetimini üç katmanda örgütler: kapsamdaki her kurumun kendi bünyesinde kurduğu İnceleme Komisyonu, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na uzanan raporlama hattı ve TİHEK'in insan hakları gözetimi. Teknik ölçüt, WCAG 2.2 A seviyesi ile Bakanlığın 31 kriter ve 126 soruluk kontrol listesidir. 1 yıl grubunun son tarihi 21 Haziran 2026'da geçti; e-ticaret hizmet sağlayıcıları için son tarih 21 Haziran 2027. Denetim prosedürünün bazı ayrıntıları (başvuru formları, denetim takvimi, itiraz yolları) henüz ikincil düzenlemelerle netleşmedi; bu yazı bilinenle bilinmeyeni ayırarak süreci anlatıyor.
Son tarih geçtikten sonra en sık gelen soru artık "ne yapmalıyım" değil, "denetim bana nasıl gelir ve geldiğinde ne olur" sorusu. Bu rehber, Genelge metni, TİHEK'in basın açıklaması ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın yayımladığı belgelere dayanarak denetim sürecinin bugünkü fotoğrafını çekiyor. Resmi kaynaklarda yer almayan hiçbir prosedür adımı, form adı veya süre bu yazıda "kesin bilgi" olarak sunulmuyor.
Denetimin üç katmanı: komisyon, Bakanlık, TİHEK
2025/10 Genelgesi'nin denetim mimarisi tek bir merkezi müfettiş ordusuna değil, sorumluluğu dağıtan üç katmana dayanır.
1. Katman: Kurum içi İnceleme Komisyonu
Genelge'nin en somut denetim hükmü şudur: kapsamdaki her kurum, kuruluş veya şirket kendi bünyesinde bir İnceleme Komisyonu kurar. Bu komisyon:
- Web sitesi ve mobil uygulamaların teknik incelemesini yapar,
- Uyumluluk raporlarını hazırlar,
- Tespit edilen ihlallerin giderilmesini izler,
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na rapor verir.
Yani ilk denetçiniz dışarıdan gelen biri değil, kendi kurumunuzun komisyonudur. Bu tasarım, denetim yükünü merkezden kurumlara dağıtır: her kurum kendi durumundan birinci derecede sorumludur. Komisyonun nasıl kurulacağına, kimlerden oluşabileceğine ve ilk toplantı gündemine dair pratik adımları İnceleme Komisyonu kurulum rehberimizde ayrıntılı anlattık.
2. Katman: Bakanlık raporlama hattı
İnceleme Komisyonlarının raporları Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nda toplanır. Genelge, ulusal düzeyde iki üst yapı daha tanımlar:
- İzleme Komisyonu: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı başkanlığında, ulusal uyumun izlenmesi ve raporlanmasından sorumludur.
- Danışma Komisyonu: İlgili Bakan Yardımcısı başkanlığında; İçişleri Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, TÜBİTAK, Türksat ve iki konfederasyon temsilcisiyle teknik standartların güncellenmesi ve istişareden sorumludur.
Bu hattın kurumlara bakan yüzü ikilidir: raporlarınız burada değerlendirilir ve uyumlu bulunan sitelere Bakanlık tarafından "Erişilebilirlik Logosu" verilir. Logo 2 yıl geçerlidir; süre sonunda yeniden değerlendirme gerekir. Yani raporlama hattı yalnızca yaptırım değil, teşvik kanalıdır.
3. Katman: TİHEK gözetimi
Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), Genelge'nin yayımlanmasının ardından bir basın açıklamasıyla düzenlemeyi memnuniyetle karşıladığını ve konunun takipçisi olacağını duyurdu. TİHEK'in buradaki rolü, Genelge'ye özgü yeni bir teftiş mekanizması değil, kurumun zaten sahip olduğu insan hakları ve ayrımcılıkla mücadele görev alanının dijital erişilebilirliğe uzanmasıdır. Engellilik temelli ayrımcılık iddiaları TİHEK'in inceleme yetkisi kapsamındadır ve kurum, kuruluş kanunu çerçevesinde başvuru üzerine veya kendiliğinden inceleme yapabilir.
Özet: iç komisyon sürekli bakar, Bakanlık hattı raporları toplar ve logo verir, TİHEK ise hak temelli gözetim uygular. Genelge'nin kapsamı, süreleri ve yaptırım çerçevesinin tamamı için 2025/10 Genelgesi rehber sayfamıza bakabilirsiniz.
Vatandaş ve şikayet yolu: başvuru kanalları
Denetimi yalnızca resmi takvimli bir süreç olarak düşünmek eksik olur. Pratikte süreci en sık tetikleyen unsur, sitenizi kullanamayan bir engelli kullanıcının şikayetidir.
Genelge metni vatandaş şikayetleri için ayrı ve özel bir mekanizma tanımlamaz; mevcut genel başvuru kanalları geçerlidir:
- Kuruma doğrudan başvuru: Kullanıcı, erişemediği hizmeti doğrudan kuruma bildirebilir. Erişilebilirlik beyanınızdaki iletişim kanalı burada devreye girer.
- TİHEK başvurusu: Engellilik temelli ayrımcılık iddiası, TİHEK'e yapılan başvurularla incelenebilir.
- CİMER: Kamu kurumları ve kamu hizmeti sunan kuruluşlar hakkındaki şikayetler için yaygın kullanılan kanaldır.
- Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsmanlık): İdarenin işleyişiyle ilgili şikayetlerde ek bir yoldur.
Kurumlar için bunun anlamı şudur: denetim riskiniz yalnızca Bakanlık takvimine bağlı değildir. Tek bir kullanıcı deneyimi, sitenizi bir inceleme dosyasının konusu yapabilir. Bu yüzden erişilebilirlik beyanında çalışan bir geri bildirim kanalı sunmak ve gelen bildirimleri kayıt altına alıp makul sürede yanıtlamak, şikayetin resmi bir başvuruya dönüşmeden çözülmesinin en gerçekçi yoludur.
Denetimde neye bakılır: WCAG 2.2 A + 126 soru
Denetimin teknik ölçütü iki belgede toplanır:
- WCAG 2.2 A seviyesi: W3C'nin uluslararası standardının en temel uyum katmanı.
- Bakanlık kontrol listesi: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın yayımladığı "Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Kontrol Listesi", WCAG 2.2 A seviyesini 31 kriter ve 126 soru olarak denetlenebilir maddelere döker.
İnceleme Komisyonunuzun raporu da, olası bir dış inceleme de aynı ölçütlere dayanacağı için hazırlığınızı bu listeye göre yapmalısınız. Sahada en sık karşılaşılan tespit türleri şunlardır:
| Tipik tespit | İlgili WCAG kriteri | Nerede görülür |
|---|---|---|
| Görsellerde alternatif metin yok | 1.1.1 Non-text Content | Haber görselleri, banner, ürün fotoğrafları |
| Form alanlarında etiket eksik | 1.3.1 / 3.3.2 | Başvuru, iletişim, ödeme formları |
| Klavyeyle gezinme mümkün değil | 2.1.1 Keyboard | Menüler, karuseller, modal pencereler |
| Klavye tuzağı | 2.1.2 No Keyboard Trap | Video oynatıcı, chat widget'ı |
| Sayfa başlığı yok veya anlamsız | 2.4.2 Page Titled | Tek sayfa uygulamalar (SPA) |
| Link metni bağlamsız ("tıklayın") | 2.4.4 Link Purpose | Duyuru listeleri, "devamı" linkleri |
| Sayfa dili tanımsız | 3.1.1 Language of Page | <html lang> özniteliği eksik şablonlar |
| Hata mesajı belirsiz | 3.3.1 Error Identification | Giriş ve kayıt akışları |
| Bileşenlerde ad/rol/değer eksik | 4.1.2 Name, Role, Value | Özel yapım dropdown, tab, akordeon |
Dikkat edilecek nokta: her satır ayrı bir tespittir ve bir sayfada aynı ihlal onlarca kez tekrarlanıyor olabilir. Denetim mantığı sayfa değil, kriter ve örnek üzerinden ilerler; bu yüzden "ana sayfamız temiz" demek yeterli değildir. Kurum tipine göre öncelikli sayfalar ve adım adım hazırlık için kurum kontrol listesi yazımıza göz atın.
Bilinenler ve henüz netleşmeyenler
Bu bölüm rehberin en önemli kısmı, çünkü piyasada denetim süreciyle ilgili resmi kaynağı olmayan pek çok iddia dolaşıyor. Aşağıdaki tablo, resmi belgelerle (Genelge metni, TİHEK açıklaması, Bakanlık yayınları) doğrulanabilen bilgiyi, henüz ikincil düzenleme veya duyuru bekleyen konulardan ayırır:
| Konu | Durum | Açıklama |
|---|---|---|
| Standart: WCAG 2.2 A + 31 kriter / 126 soruluk kontrol listesi | Biliniyor | Genelge ve Bakanlık yayınlarında açık |
| Her kurumun kendi İnceleme Komisyonunu kurması | Biliniyor | Genelge'nin açık hükmü |
| Komisyonun Bakanlığa rapor vermesi | Biliniyor | Genelge'nin açık hükmü |
| Erişilebilirlik Logosu: uyumlu bulunanlara, 2 yıl geçerli | Biliniyor | Genelge'de tanımlı |
| Son tarihler: 21.06.2026 (geçti) ve 21.06.2027 (e-ticaret) | Biliniyor | Genelge'de tanımlı |
| Logo başvurusunun formu, adımları ve değerlendirme süresi | Netleşmedi | Resmi başvuru prosedürü duyurusu bekleniyor |
| Bakanlık raporlamasının periyodu ve şablonu | Netleşmedi | İkincil düzenleme veya duyuru bekleniyor |
| Dış denetimin takvimi ve seçim yöntemi (kim, ne zaman incelenir) | Netleşmedi | Resmi açıklama yok |
| Web'e özgü idari para cezası tarifesi | Yok (henüz) | 5378'in 5.000–25.000 TL tarifesi mevcut haliyle fiziksel erişilebilirliğe yöneliktir |
| Tespitlere itiraz yolu ve süreleri | Netleşmedi | Resmi açıklama yok |
"Netleşmedi" satırları için tek doğru davranış var: resmi duyuruları takip edin ve kurumunuzun bağlı olduğu süreci kendi kanalınızdan teyit edin. Size "logo başvuru formu", "denetim randevusu" veya "ceza hesaplayıcı" adıyla kesin prosedür satan bir kaynak görürseniz, dayanağını sorun. Bu yazıdaki şablon ve örnekler de dahil olmak üzere resmi olmayan her içerik, yalnızca hazırlık amaçlı yol göstericidir.
Denetime hazırlıklı kurum nasıl görünür?
Prosedür ayrıntıları netleşmemiş olsa da, hangi katmandan gelirse gelsin bir incelemede sorulacak sorular bellidir: "Durumunuz ne, ne yaptınız, belgeleyebiliyor musunuz?" Hazırlıklı bir kurumun dosyasında dört şey bulunur:
- Güncel tarama raporu: Sitenin WCAG 2.2 A kriterlerine göre taranmış, tarihli ve tekrarlanabilir bir durum fotoğrafı. Tek seferlik değil, periyodik: geçen çeyreğin raporu, bu çeyreğin ilerlemesiyle karşılaştırılabilmelidir.
- Giderim kaydı: Hangi ihlal ne zaman tespit edildi, kime atandı, ne zaman kapatıldı? Basit bir tablo bile olsa bu kayıt, "biliyorduk ve çalışıyorduk" ile "haberimiz yoktu" arasındaki farkı belgeler.
- Yayınlanmış erişilebilirlik beyanı: Sitenin mevcut uyum durumunu, bilinen istisnaları ve geri bildirim kanalını açıklayan bir beyan sayfası. Erişilebilirlik beyanı üreteci ile başlangıç metni oluşturabilirsiniz; üretilen metin örnek niteliğindedir, resmi bir format değildir ve kurumunuzun gerçek durumunu yansıtacak şekilde gözden geçirilmelidir.
- Komisyon tutanakları: İnceleme Komisyonunun kurulduğunu, toplandığını ve kararlar aldığını gösteren tarihli tutanaklar. Komisyonun varlığı Genelge'nin açık hükmü olduğu için, tutanak eksikliği tek başına bir bulgudur.
Bu dört belge birlikte "belgeli ilerleme pozisyonu" oluşturur: kusursuz olduğunuzu değil, süreci yönettiğinizi gösterir. Denetim hangi kanaldan gelirse gelsin, gösterilebilecek en güçlü şey budur.
Son tarih geçti: şimdi ne yapmalı?
1 yıl grubundaysanız (kamu, belediye, üniversite, banka, özel hastane, özel okul, taşıma, A grubu acente, 200.000+ aboneli işletmeci) yükümlülüğünüz 21 Haziran 2026'dan beri yürürlükte. E-ticaret hizmet sağlayıcısıysanız 21 Haziran 2027'ye kadar süreniz var, ama bekleme lüksünüz yok: karmaşık akışların (sepet, ödeme, üyelik) düzeltilmesi ayları bulur.
Son tarihi geçirmiş bir kurum için gerçekçi sıralama şudur:
- Bu hafta: İnceleme Komisyonu yoksa kurun; varsa toplantıya çağırın ve tutanak tutun.
- İlk 2 hafta: Tam kapsamlı bir tarama yaptırın; kritik akışları (giriş, başvuru, ödeme) elle ve klavyeyle test edin.
- İlk ay: Tespitleri önem sırasına dizin, sahiplerini atayın, giderim kaydını başlatın. Erişilebilirlik beyanını mevcut durumu dürüstçe yansıtacak şekilde yayımlayın.
- Sürekli: Periyodik tarama ve rapor döngüsünü kurun; her sürüm çıkışında erişilebilirlik kontrolünü sürece bağlayın.
Buradaki amaç bir gecede kusursuz uyum değil, savunulabilir ve belgeli bir giderim pozisyonudur. Geç kalmış ama düzenli ilerleyen kurum ile hiç başlamamış kurum, herhangi bir inceleme karşısında aynı yerde durmaz.
cerez.io: sürekli tarama ve kanıt dosyası
cerez.io'nun erişilebilirlik tarafı, tam olarak yukarıdaki dosyayı üretmeniz için tasarlandı:
- WCAG tarayıcı: Sitenizi WCAG 2.2 kriterlerine göre periyodik tarar; önem dereceli ihlal listesi ve 0-100 skor üretir. Rapor tarihli ve karşılaştırılabilir olduğu için giderim kaydınızın omurgası olur.
- Beyan üreteci: Genelge'nin öngördüğü erişilebilirlik beyanı için başlangıç metni oluşturur.
- Erişilebilirlik widget'ı: Kullanıcı tarafında font, kontrast, animasyon ve okuma tercihlerini sunan çalışma zamanı katmanı ekler.
Dürüst çerçeve: bu araçlar uyumunuzu ölçer, raporlar ve belgeler; uyum garantisi vermez. Tarayıcının yakalayamayacağı kriterler vardır ve kalıcı uyum kaynak kodda düzeltme gerektirir. Widget da tek başına denetimden koruma sağlamaz; kullanıcı deneyimini iyileştiren tamamlayıcı bir katmandır.
Sıkça Sorulan Sorular
Denetim başıma geldi; ilk 30 günde ne yapmalıyım?
Kısa cevap: Öncelik, size ulaşan resmi yazıdaki süre ve talep formatıdır; süreç kurumdan kuruma ve talebin geldiği kanala (Bakanlık hattı, TİHEK, CİMER) göre değişir. Pratikte ilk adımlar: İnceleme Komisyonunu derhal toplayın ve tutanak tutun, güncel bir tarama raporu çıkarın, mevcut giderim kaydınızı ve beyanınızı dosyaya ekleyin, yanıtınızı belgeli ilerleme üzerine kurun. Hukuki nitelikli bir yazışmada avukat desteği alın; bu yazı hukuki tavsiye değildir.
TİHEK doğrudan ceza kesebilir mi?
Kısa cevap: TİHEK, kendi kuruluş mevzuatı kapsamında ayrımcılık yasağı ihlallerinde inceleme yapma ve idari yaptırım uygulama yetkisine sahip bir kurumdur; engellilik temelli ayrımcılık da görev alanındadır. Ancak 2025/10 Genelgesi'ne bağlı, web erişilebilirliğine özgü otomatik bir ceza tarifesi yoktur; 5378'in 5.000–25.000 TL tarifesi de mevcut haliyle fiziksel erişilebilirliğe yöneliktir. TİHEK'in Genelge özelindeki pozisyonu, basın açıklamasında duyurduğu takip ve gözetimdir. Somut bir başvuru veya inceleme durumunda mutlaka hukuki görüş alın.
Şikayet üzerine mi yoksa resen mi denetlenirim?
Kısa cevap: İkisi de mümkündür. Birinci katman zaten kendi İnceleme Komisyonunuzdur ve sürekli çalışır. Kullanıcı şikayeti (kuruma doğrudan, TİHEK, CİMER) süreci her an tetikleyebilir; TİHEK ayrıca genel yetkileri çerçevesinde kendiliğinden inceleme başlatabilir. Bakanlık hattındaki dış denetimin takvimi ve seçim yöntemi ise henüz resmi olarak duyurulmadı; bu konuda kesin konuşan kaynaklara ihtiyatla yaklaşın.
Beyan yayınlamak denetimden korur mu?
Kısa cevap: Hayır. Erişilebilirlik beyanı bir şeffaflık aracıdır, muafiyet belgesi değildir. Gerçek durumu yansıtmayan bir beyan, incelemede aleyhinize bir bulguya bile dönüşebilir. Doğru kullanım: beyanı güncel tarama sonuçlarına dayandırmak, bilinen eksikleri ve giderim planını dürüstçe yazmak, çalışan bir geri bildirim kanalı sunmak. Bu haliyle beyan, belgeli ilerleme dosyanızın güçlü bir parçası olur.
Kaynaklar
- Resmî Gazete: 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi (PDF)
- TİHEK basın açıklaması
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı: Genelge PDF
- Aile Bakanlığı: Genelge alternatif metin versiyonu
- W3C: WCAG 2.2 resmî dokümantasyon
Not: Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir. Kurumunuzun somut yükümlülükleri için bir avukattan ve ilgili resmi kurumlardan görüş alın.
Denetim hangi katmandan gelirse gelsin, gösterebileceğiniz en güçlü şey tarihli ve belgeli ilerlemedir. Ücretsiz başlayın: ilk taramanızı bugün alın, giderim kaydınızı bugün başlatın. Planları fiyatlandırma sayfasında karşılaştırabilirsiniz.