Landmark, bir web sayfasının ana bölgelerini (üst bilgi, gezinme, ana içerik, alt bilgi gibi) yardımcı teknolojilere tanıtan ARIA rolüdür. En yaygın landmark rolleri banner, navigation, main, complementary ve contentinfo'dur. Ekran okuyucu kullanıcıları landmark listesi üzerinden sayfada hızla gezinir. Sayfa yapısının programatik olarak belirlenebilmesi, WCAG 1.3.1 kriteriyle ilişkilidir.
Landmark rolleri, görme engelli bir kullanıcının sayfayı gözle taramasının karşılığıdır: gören kullanıcı menüyü, ana içeriği ve alt bilgiyi bir bakışta ayırt eder; ekran okuyucu kullanıcısı ise aynı haritayı landmark'lardan alır. Temel roller şunlardır: banner (site üst bilgisi), navigation (gezinme menüleri), main (sayfanın ana içeriği), complementary (yan içerik), contentinfo (alt bilgi), search (arama) ve form. Modern HTML5 etiketleri bu rollerin çoğunu kendiliğinden üretir: header, nav, main, aside ve footer etiketleri doğru yerde kullanıldığında ayrıca role özniteliği gerekmez.
Ekran okuyucular landmark'ları bir gezinme aracına çevirir: kullanıcı, landmark listesini açarak veya kısayol tuşlarıyla bölgeden bölgeye atlayarak sayfanın istediği kısmına saniyeler içinde ulaşır. Bu deneyimin çalışması için birkaç kural vardır: sayfada tek bir görünür main bulunmalı, tüm içerik bir landmark bölgesinin içinde yer almalı ve aynı rol birden fazla kez kullanılıyorsa (iki ayrı navigation gibi) her biri aria-label ile ayırt edici biçimde adlandırılmalıdır. Yapının programatik olarak belirlenebilmesi, WCAG'nin 1.3.1 (Bilgi ve İlişkiler) kriterinin konusudur.
Pratik yaklaşım önce anlamlı HTML kullanmaktır: div yığınları yerine header, nav, main ve footer etiketleri. role özniteliği yalnızca semantik etiketin kullanılamadığı durumlar için yedektir. Kontrol de basittir: ekran okuyucunun landmark listesini açıp sayfanızın haritasının anlamlı görünüp görünmediğine bakın; otomatik erişilebilirlik tarayıcıları da eksik main veya landmark dışında kalan içerik gibi sorunları tespit eder.
Sık sorulan sorular
Bir sayfada kaç tane main landmark olmalı?
Görünür durumda tek bir main bulunmalıdır. main, sayfanın asıl konusunu taşıyan bölgeyi işaretler; birden fazla görünür main, ekran okuyucu kullanıcısının 'ana içeriğe atla' beklentisini belirsizleştirir. Üst bilgi, menüler ve alt bilgi main'in dışında kalır. Tek sayfa uygulamalarında görünüm değiştikçe de bu kural korunmalı, aynı anda yalnızca bir main aktif olmalıdır.
Landmark için HTML5 etiketi mi, ARIA role özniteliği mi kullanılmalı?
Öncelik her zaman anlamlı HTML5 etiketlerindedir: header, nav, main, aside ve footer, karşılık gelen landmark rollerini kendiliğinden üretir ve ek bakım gerektirmez. role özniteliği, semantik etiketin kullanılamadığı eski kod veya özel bileşen durumları için yedektir. İkisini aynı öğede tekrarlamak gerekmez; asıl önemlisi, aynı rolden birden fazla varsa her birine aria-label ile ayırt edici isim vermektir.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz.