KAİK ve 2025/10 Genelgesi Birlikte Nasıl Okunur? Kamu Kurumları İçin Tek Uyum Programı

Kısa cevap: KAİK, 2019/12 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi çerçevesinde yayımlanmış, kamu kurumlarına yönelik ve WCAG 2.1 AA yönelimli bir kılavuzdur. 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ise (R.G. 21.06.2025, sayı 32933) WCAG 2.2 Seviye A ile Bakanlık kontrol listesini (31 kriter, 126 soru) bağlayıcı kılar ve 1 yıl grubunun son tarihi 21 Haziran 2026'da geçmiştir. Kamu kurumu ikisine birden muhataptır; pratik sıra bellidir: önce bağlayıcı asgari (Genelge), üstüne kılavuzun AA yönelimli tavsiyeleri. İki çerçeve arasında resmî bir eşleme tablosu yayımlanmadı; bu yazıdaki tablo ve öncelik sırası pratik okumamızdır. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.

İki çerçeve tek bakışta

Türkiye'de bir kamu kurumunun web ve mobil erişilebilirlik gündeminde bugün iki ayrı belge duruyor: 2019/12 sayılı Genelge çerçevesinde yayımlanmış KAİK kılavuzu ve 21 Haziran 2025'te Resmî Gazete'de yayımlanan 2025/10 sayılı Genelge. İkisinin ne olduğunu bu yazıda yeniden anlatmayacağız; kavramların tekil rehberleri için KAİK rehberi ve 2025/10 Genelgesi rehberi sayfalarına bakın. Bu yazının konusu farklı: iki belge aynı kurumun masasına aynı anda düştüğünde nasıl tek programda yürütülür.

Önce farkların haritası. Aşağıdaki tablo resmî bir eşleme değildir; iki belgenin yayımlanmış metinlerinden çıkardığımız pratik karşılaştırmadır:

Tablodaki en kritik satır ilki: biri kılavuz, diğeri bağlayıcı yükümlülük. Bu statü farkı, aşağıdaki bütün öncelik kararlarının dayanağıdır. Yaptırım satırında da dürüst olmak gerekir: 5378 sayılı Kanun'un bilinen 5.000-25.000 TL/tespit ceza tarifesi mevcut haliyle fiziksel erişilebilirliğe (bina, açık alan, toplu taşıma) yöneliktir; web siteleri için doğrudan bir tarife iki çerçevede de henüz yoktur.

Standart farkı pratikte: 2.1 AA yönelimi ile 2.2 A zorunluluğu

Kağıt üzerinde kafa karıştıran soru şu: kılavuz WCAG 2.1 AA diyor, bağlayıcı Genelge WCAG 2.2 Seviye A ve 126 soruluk kontrol listesi diyor. Hangi kriter setiyle çalışacaksınız?

İki eksende fark var:

1. Sürüm ekseni (2.1 ile 2.2): WCAG 2.2, 2.1'in üzerine kurulur; 2.1'deki kriterlerin neredeyse tamamı 2.2'de aynen durur. 2.2'nin A seviyesine eklediği iki yeni kriter vardır: 3.2.6 Consistent Help (yardım kanallarının tutarlı konumu) ve 3.3.7 Redundant Entry (aynı bilginin tekrar tekrar sorulmaması). Yani 2.1'e göre kusursuz bir site bile bu iki maddede açık verebilir.
2. Seviye ekseni (A ile AA): AA, A'nın üzerine renk kontrastı (4,5:1), metin yeniden boyutlandırma, çoklu yol gibi ek kriterler koyar. Kılavuzun AA yönelimi, bağlayıcı asgarinin (Seviye A) üstünde bir hedef çizer.

Buradan çıkan pratik öneri tektir ve iki dosyayı da besler: tek kriter setiyle, WCAG 2.2 AA listesiyle çalışın; A alt kümesini "zorunlu asgari", AA farkını "kurumsal hedef" olarak etiketleyin. Böylece:

• Genelge dosyanız için 2.2 Seviye A kriterleri ve kontrol listesinin 126 sorusu kapanır,
• KAİK dosyanız için AA yönelimli tavsiyeler aynı taramanın "hedef" katmanında izlenir,
• iki ayrı tarama, iki ayrı rapor formatı, iki ayrı düzeltme listesi tutmazsınız.

Bunun tersi (yalnızca 2.1 AA setiyle çalışıp Genelge'yi "nasılsa kapsanır" saymak) iki nedenle risklidir: 2.2'nin A seviyesine eklediği kriterler gözden kaçar ve Bakanlık kontrol listesinin soru formatına (kanıt istenen 126 soru) doğrudan cevap üretmemiş olursunuz. Kontrol listesinin denetim kanıtına nasıl dönüştüğünü KAİK kontrol listesi ve denetim kanıtı yazısında ayrıntılı ele alıyoruz.

Kim neye tabi?

Kaba kural basittir:

• Kamu kurumu: ikisine birden muhataptır. 2025/10 Genelgesi bağlayıcı yükümlülük olarak, KAİK ise kamu bilgi sistemleri için yayımlanmış kılavuz olarak aynı kurumun dosyasındadır.
• Özel sektör (kapsam listesindeyse): yalnızca 2025/10 Genelgesi'ne tabidir. Bankanın, özel hastanenin veya e-ticaret sitesinin KAİK ile doğrudan bir bağı yoktur; istisna, kamuya yazılım veya hizmet satan tedarikçilerdir, onlar ihale şartnamesi yoluyla KAİK uyumlu teslimat taahhüt eder.
• Kapsam listesinde olmayan özel şirket: iki belgeye de doğrudan muhatap değildir; yine de WCAG çalışması müşteri deneyimi ve gelecek düzenlemeler için yatırımdır.

Sınır durumlar daha az net ve burada temkinli olmak gerekir:

• Vakıf üniversitesi: 2025/10 Genelgesi'nin üniversiteler kategorisi uygulamada devlet ve vakıf ayrımı yapmadan okunmaktadır; vakıf üniversitelerinin kendilerini 1 yıl grubunda (süresi geçmiş yükümlülük) sayması güvenli okumadır. KAİK tarafında doğrudan muhatap kamu kurumlarıdır; vakıf üniversitesi için KAİK, zorunluluk değil referans kaynağıdır.
• Belediye şirketi (BİT): belediye iktisadi teşekkülleri şirket statüsünde olsa da kamu hizmeti sunar ve belediye ekosisteminin parçasıdır. Ulaşım, halk ekmek, su ve abonelik hizmeti gibi vatandaşa dönük dijital kanallar işleten bir belediye şirketinin kendini Genelge kapsamı içinde değerlendirmesi ihtiyatlı yaklaşımdır; kesin nitelendirme kuruluş kanununa ve faaliyet alanına göre değişebilir, hukuk görüşü alınmalıdır.

Bu sınır durumlarda ortak akıl şudur: kapsam tartışmasını kazanmaya çalışmak, uyum çalışmasından daha pahalıdır. Vatandaşa hizmet sunan bir dijital kanal işletiyorsanız, kapsam içindeymiş gibi plan yapmak hem riski hem tartışmayı kapatır.

Tek uyum programı: altı adım, ortak kanıt seti

İki çerçeve iki ayrı proje gibi yürütülürse maliyet ikiye katlanır; oysa üretilen kanıtların büyük bölümü ortaktır. Aşağıdaki akış, tek programın altı adımını ve her adımın hangi dosyaya nasıl hizmet ettiğini gösterir. Sıralama resmî bir prosedür değil, pratik önerimizdir:

Kritik nokta şu: aynı tarama, aynı düzeltme kaydı ve aynı beyan iki dosyaya birden girer. Fark yalnızca etiketlemededir. Tarama raporunda Seviye A bulgularını "bağlayıcı asgari" olarak işaretlerseniz Genelge dosyanız, AA bulgularını "hedef" olarak işaretlerseniz KAİK dosyanız kendiliğinden oluşur. Beyan için ayrı bir çalışma da gerekmez; erişilebilirlik beyanı aracı gibi bir üreteçle hazırlanan tek belge, tarih ve kapsam bilgisiyle her iki dosyada aynı işlevi görür. Denetim tarafında bu kanıtların nasıl talep edildiğini TİHEK denetim süreci yazısında anlatıyoruz.

Bu akışın kurumsal karşılığı tek cümledir: iki mevzuat dosyası, tek çalışma klasörü. Komisyonunuz her toplantıda tek gündem yürütür, çıktıyı iki başlık altında arşivler.

Kılavuz tavsiyesi ile zorunlu asgari çelişir görünürse

Sahada en sık gelen soru: "Kılavuz AA istiyor, Genelge A istiyor; hangisi geçerli?" Önce bir düzeltme: bu bir çelişki değil, katman farkıdır. AA, A'yı dışlamaz; kapsar ve üstüne koyar. Renk kontrastı örneği tipiktir: kontrast kriteri (1.4.3) AA seviyesindedir, yani Genelge'nin zorunlu asgarisinde yoktur; ama kılavuz yönelimi ve iyi uygulama olarak hedefinizde durur.

Yine de iki belgenin dili bire bir örtüşmez ve şunu açıkça söylemek gerekir: KAİK maddeleri ile 2025/10 kontrol listesi soruları arasında resmî, yayımlanmış bir eşleme tablosu yoktur. Kurumların kendi eşlemesini yapması gerekiyor. Bizim pratik okumamız üç kuraldan oluşur:

1. Bağlayıcı asgari hiçbir tavsiyeye ertelenmez. Seviye A'da açık veren bir sayfada AA cilası yapmak sıralama hatasıdır; önce zorunlu taban kapanır.
2. Daha sıkı tavsiye, asgariyi geçersiz kılmaz; üstüne eklenir. Kılavuzun AA yönelimini "Genelge A istiyor, AA'yı boşverebiliriz" diye okumak da tersinden hatadır; kamu kurumunda hedef katman AA olarak kalmalıdır.
3. Gerçek bir metin uyuşmazlığında bağlayıcı olan kazanır. Bir kılavuz ifadesi ile Genelge'nin veya kontrol listesinin açık bir gereği farklı yönü gösteriyorsa, hukuki statüsü yüksek olan (Genelge) esas alınır; tereddüt kayda geçirilip Bakanlık veya hukuk birimi görüşüne bağlanır.

Bu üç kural, komisyon toplantısında "hangi belgeye göre?" tartışmasını dakikalar içinde kapatır. Kalan gri alanlar için yorumu tutanağa yazmak, denetimde "keyfî davranmadık, gerekçeli yorum yaptık" kanıtı üretir.

Zaman gerçeği: biri süreyi doldurdu, diğeri süreklilik ister

İki çerçevenin zaman doğası birbirinin tersidir ve program planınız bu farkı yansıtmalıdır.

2025/10 tarafında takvim doldu. 1 yıl grubunun (kamu kurumları, belediyeler, üniversiteler, bankalar ve diğer kapsam kategorileri) son tarihi 21 Haziran 2026'da geçti; yükümlülük şu anda yürürlüktedir. Yani kamu kurumu için "hazırlık dönemi" bitti, "uyumlu olma ve bunu belgeleme" dönemi başladı. Tek istisna e-ticaret hizmet sağlayıcılarıdır; onların son tarihi 21 Haziran 2027. Süreyi doldurmuş bir kurumun ilk işi, mevcut durumu tarih damgalı bir taramayla tespit edip giderim planını komisyon kaydına bağlamaktır; kurum tipine göre adım listesi için 2025/10 kurum kontrol listesi yazısına bakın.

KAİK tarafında ise takvim hiç olmadı. Kılavuz bir son tarih koymaz; beklentisi süreklilik disiplinidir: sistemler değiştikçe erişilebilirliğin korunması, yeni alımlarda şartname şartı, periyodik gözden geçirme. Bu yüzden KAİK dosyası "bitirilecek proje" değil "işletilecek ritim" olarak planlanır.

İkisini tek takvimde birleştirmenin pratik yolu şudur: Genelge'nin gerektirdiği tespit ve giderim çalışmasını hemen yapın, sonra aynı çalışmayı KAİK'in beklediği ritme bağlayın: örneğin çeyreklik yeniden tarama, yılda bir beyan güncellemesi, her büyük sürüm öncesi erişilebilirlik kontrolü. Böylece süresi geçmiş yükümlülük kapanırken, kılavuzun süreklilik beklentisi de kendiliğinden karşılanır. Tarih baskısıyla yapılan tek seferlik temizlik, altı ay sonra yeni içerik ve yeni bileşenlerle erimeye başlar; ritim yoksa iki dosya da eskir.

cerez.io tek panelde iki dosya

Bu yazıdaki programın araç tarafı için cerez.io'nun sunduğu yapı şudur: WCAG 2.2 kriter setiyle çalışan otomatik tarayıcı sitenizi tarar, ihlalleri önem derecesine göre (Kritik, Ciddi, Orta, Minör) listeler ve 0-100 arası bir uyum skoru ile trend üretir. Tarama raporu dışa aktarılabilir; erişilebilirlik beyanı üreteci ise tarama tarihi, uyum durumu ve geri bildirim kanalı alanlarıyla beyan belgenizi hazırlar. Aynı panelden hem Seviye A bulgularınızı (Genelge dosyası) hem AA hedef katmanınızı (KAİK dosyası) izleyebilirsiniz; kamu kurumlarına özel paket için kamu çözümleri sayfasına bakın.

Dürüst sınır: bu araçlar erişilebilirliği ölçer, raporlar ve belgeler; uyumun kendisini tek başına sağlamaz ve hiçbir araç hukuki uyum garantisi veremez. Otomatik tarama, WCAG kriterlerinin bir bölümünü tespit eder; klavye akışı ve ekran okuyucu deneyimi gibi alanlarda manuel test her zaman gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

KAİK'e uyum sağlamak Genelge'ye uyum sayılır mı?

Kısa cevap: Otomatik olarak sayılmaz. KAİK, WCAG 2.1 AA yönelimli bir kılavuzdur; 2025/10 Genelgesi ise WCAG 2.2 Seviye A ile Bakanlık kontrol listesinin 126 sorusuna cevap ister ve iki belge arasında resmî bir eşleme tablosu yayımlanmamıştır. 2.1 AA düzeyinde iyi durumda olan bir site büyük örtüşme yakalar, ancak 2.2'nin A seviyesine eklediği kriterler (3.2.6 Consistent Help, 3.3.7 Redundant Entry) ile kontrol listesinin soru formatındaki kanıt beklentisi ayrıca karşılanmalıdır. Güvenli yol, taramayı WCAG 2.2 setiyle yapıp Genelge dosyasını bu çıktıdan üretmektir.

Önce hangisi: KAİK maddeleri mi 126 soruluk liste mi?

Kısa cevap: Resmî bir öncelik sıralaması yayımlanmadı; pratik önerimiz nettir: önce bağlayıcı asgari, yani Genelge'nin istediği WCAG 2.2 Seviye A + 126 soruluk kontrol listesi. Çünkü bu taraf süresi geçmiş, yürürlükte bir yükümlülüktür; kılavuz tarafında ise takvim baskısı yoktur. Seviye A tabanı kapandıktan sonra aynı tarama çıktısındaki AA bulguları KAİK yönelimli hedef katmanı olarak sırayla giderilir. İki listeyi ayrı projeler gibi yürütmek yerine tek kriter setinde etiketlemek eforu yarıya indirir.

KAİK zorunlu mu, yaptırımı var mı?

Kısa cevap: KAİK, 2019/12 sayılı Genelge çerçevesinde yayımlanmış bir kılavuzdur; kendi başına idari para cezası tanımlamaz. Ancak kamu pratiğinde fiilî bağlayıcılığı vardır: Sayıştay denetimlerinde gözetilir, kamu ihale şartnamelerine uyum şartı olarak girer ve eksiklik idari sorumluluk doğurabilir. Yani "cezası yok" ile "sonucu yok" aynı şey değildir. Bağlayıcı son tarih ve raporlama çerçevesi arıyorsanız o 2025/10 Genelgesi'ndedir; web için ayrı bir para cezası tarifesi ise iki çerçevede de henüz belirlenmemiştir.

Belediye şirketi veya vakıf üniversitesi hangi çerçeveye tabi?

Kısa cevap: Vakıf üniversitesi için güvenli okuma, 2025/10 Genelgesi'nin üniversiteler kategorisinde (süresi geçmiş 1 yıl grubu) sayılmaktır; KAİK ise onun için zorunluluk değil referans kaynağıdır. Belediye şirketi (BİT) sınır durumdur: şirket statüsü taşısa da vatandaşa dönük kamu hizmeti sunuyorsa kendini Genelge kapsamında değerlendirmesi ihtiyatlı yaklaşımdır. Her iki durumda da kesin nitelendirme kuruluş mevzuatına göre değişebilir; kapsam tartışmasına girmek yerine uyum çalışmasını başlatmak ve tereddütü hukuk görüşüyle kayda bağlamak daha ucuz ve güvenlidir. Bu cevap hukuki tavsiye değildir.

Kaynaklar

• Resmî Gazete, 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi (PDF)
• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Genelge metni (PDF)
• TİHEK, 2025/10 Genelgesi basın açıklaması
• W3C, WCAG 2.2 resmî standart
• W3C, WCAG 2.1 resmî standart
• W3C WAI, WCAG 2.2'de yenilikler

İki dosya, tek program, tek panel. Ücretsiz başla: WCAG 2.2 setiyle ilk taramanızı bugün alın, Seviye A bulgularını ve beyan taslağınızı tek yerden yönetin. Plan ayrıntıları fiyatlandırma sayfasında. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.